 |
|
|
|
 Diş çürüğünün
ilk belirtisi ,çiğneyici yüzeydeki çukurculardan ve dişlerin
birbirine bakan yüzeylerinden başlar. Belirtiler ortadan
kaldırılmadığı takdirde çürük diş sinirine yavaş yavaş
ilerleyerek ulaşır. Diş çürüğü, çoğu kez bu yüzeylerde gıda
birikimi ve ağız ortamında bulunan mikroplar sonucu oluşur
Diş çürüğüne sebep olan faktörler karbonhidratlar, şekerler
ağızdaki mikroplar, bunların enzimleri ve diş yüzeyinin
anatomik yapısıdır. Çürük oluşumunu engellemek için ilk
yapılması gereken şey, düzenli diş fırçalama ve diş ipi ile
diş aralarının temizlenmesidir.
Küçük çocuklarda büyük azı dişlerinin çiğneyici yüzeyinde
oluşabilecek çürükleri oluşmadan önlemek amacıyla Fissür
Örtücü (Fıssur Sealant) denilen özel koruyucularla örtülerek
korumaya almak mümkündür.
Çürük eğer erken dönemde tesbit edilirse,küçük bir dolgu ile
ortadan kaldırılabilir. Ancak çürük ilerlemiş ve dişin
sinirine ulaşmışsa, bu durumda kanal tedavisi yapılması
zorunluluğu ortaya çıkar.Bazı durumlarda ihmal edilen çürük,
diş kökünün etrafında iltihaplanmalara yol açabilir,bu da
tedavinin uzamasına neden olur, hatta dişin kaybı bile söz
konusu olabilir.
Altı aylık rutin kontrollerin çürüğün başlangıç aşamasında
yakalanması açısından çok önemli olduğu unutulmamalı ve bu
kontroller alışkanlık haline getirilmelidir.
Diş
çürüğü nasıl ilerler?
Çürük, daima dişin yüzeyinden başlar ve ilerleyerek dentin
tabakasına erişir. Dentin, mineden daha fazla organik madde
içerir. Bu nedenle çürük bu tabakada daha çabuk yayılarak
dentini bir burgu gibi deler; fakat, çürüğün ilerleme hızı,
kişiden kişiye ve dişten dişe çok değişir.
Unutulmaması gereken bir husus da, dentinin dişin bir
savunma organı olduğudur. Dentin içinde önceki bölümde
tanımı yapılan kanalcıkların ucunda odontoblast denilen
yapım ve onarım hücreleri bulunur ve bunlar çürük dentini
tamir dokusu ile tıkayabilirler. Tıpkı kuşatılan bir kaleyi
savunanların güllelerle açılan gedikleri onarmaları gibi...
Kendiliğinden olan bu savunma, bazen hızla ilerleyen çürük
karşısında yetersiz kalabilir.
Çürükten korunmak için ne yapmalıdır?
İlk yapılması gereken şey diş hekimine gitmek ve onun
önerilerine uymak olmalıdır. Aslında çürükten korunma, bir
kişisel irade konusudur ve hepimizin sağlam dişler ve
sağlıklı ağzın getireceği rahatlığın bilincinde olmamız
gerekir.
Diş plağı ve karbonhidratlı gıdalar neden çürük
oluşturur?
Günümüzde bakteri plağı ile ilgili çok sayıda araştırma
yapılmaktadır ve artık şekerle birlikte bakteri plağının,
çürüğün baş etkenlerinden birisi olduğu anlaşılmıştır.
Bakteri plağı görülebilir mi? Evet görülebilir. Bunlar,
dişlerin boyun kısmında ve iki diş arasında yer alan
beyazımsı kirlerdir. (Fark edilmesini kolaylaştırmak için
piyasada “Disclosing Tablet” veya “Disclosing solution”
adıyla bilinen boyayıcı tablet ve eriyikler satılır.) Plak
şöyle teşekkül eder:
Önce tükürükle protein dişe yapışır.
Bu proteindeki bol miktarda ağız ortamında bulunan şekerden
kimyasal yolla dekstran yapar.
Dekstran bu protein plağına tutunur ve böylece diş plağı
teşekkül eder.
Teşekkül eden plak artık yalnız ağız çalkalamakla
giderilemez.
Buraya kadar oyunun-yani çürük oluşumunun-piyonları (yani
bakteriler) hazır olmuştur... Şimdi bakteriler, mineye bir
hamle yapacaklardır... Bakteriler bu hamleyi iki koldan
yaparlar:
Bazı bakteriler şekerden asit yaparak, minenin inorganik
örgüsünü bozarlar.
Bir kısmı da, minenin organik kısımlarını parçalayan
enzimler yaparlar.
İşte diş çürüğü oyununun senaryosu kısaca böyledir. Bu oyun
nasıl bozulur ve çürük nasıl önlenebilir?
Bakteri - şeker işbirliği önlenirse oyun bozulur mu? Bu
nasıl olabilir? Müttefiklerden birisini; Örneğin şekeri
ortadan kaldırarak... Şeker, çikolata, pasta yemeden... Olur
mu? Şeker, organizma için kaçınılmaz gıdalardan birisidir ve
hayvan deneyleri şekerden yoksun beslenmenin çürüğü
durdurmadığını, sadece biraz azalttığını göstermiştir. Evet,
şeker bir çürük etkenidir ama, ne tek başına ne de başlıca
etken...
Öyleyse, çürükten korunmak için ne yapmalıdır? Asıl korunma,
ikinci saldırgana yani mikroplara karşı mücadele ile olur.
Bu da dişleri fırçalayarak gerçekleştirilir.
Kimlerde
daha çok çürük olur?
Şekerli ve unlu yiyeceklerle bakterilerin buluşması
sonucunda çürükler oluştuğuna göre herkes için bir tehlike
var demektir. Ancak beslenmelerinde karbonhidratlı ve
şekerli yiyeceklerin oranı çok yüksek olanlar bir de
sularında florür oranı çok düşükse çok daha fazla çürük
tehlikesi altındadırlar. Bakteri plağı tarafından
oluşturulan aside karşı tükürük doğal bir savunma
mekanizması oluştursa da tek başına çürüğü önleyemez.Tükürük
akışını ve miktarını azaltan hastalıklar ya da ilaçlar da
çürük oluşumunu hızlandırmaktadırlar. Bu nedenle de
dişhekimleri tükürük akışını artırdığı için şekersiz
sakızları sıklıkla önerirler.
Çürük Aşısı Var mıdır?
Hayır... “Ama gazetelerde okuyoruz” diyeceksiniz. Biraz önce
size çürüğün çok sebebe bağlı bir hastalık olduğunu
söyledik. Neye karşı, hangi etkene karşı aşı hazırlanacak?
Bilim adamları yaklaşık elli yıldır bu konuda
çalışmaktadırlar.
Çürüğe karşı antibiyotik var mıdır?
Çürüğü durduracak bir antibiyotik yoktur. Üstelik,
antibiyotikler çocuklarda oluşum döneminde dişlerin üzerine
çökelerek onları boyarlar ve gri-kahverengi, morumtırak renk
almalarına neden olurlar.
Antiseptik gargaralar kullanalım mı?
Bazı ağız ve dişeti hastalıklarında belirli bir süre için
belirli dozda antiseptik gargara verilebilir; fakat şunu
unutmayın ki, ağız sağlığında en etkin araç fırçadır.
Çürük oluşumuna bazı alışkanlıkların etkisi
Beslenme alışkanlıklarının çürük oluşumuna etkisi olduğu
öteden beri bilinmektedir. (Örneğin sert ve lifli gıdalarla
beslenen Eskimolarda çürük hemen hemen hiç görülmez.) Buna
karşılık yumuşak ve yapışkan besinlerin dişler üzerine
tutunmaları, plak oluşturmaları ve çürük meydana getirmeleri
daha kolaydır.
Diş çürümesi önlenebilir mi?
EVET. Sabah kahvaltısından sonra ve akşam yatmadan önce
dişlerin fırçalanması ve her gün diş ipliğinin düzenli
kullanılması en etkili yoldur. Yiyecek artıkları en çok
dişlerin çiğneme yüzeylerindeki girintilerde ve dişlerin
birbirine değdiği ara yüzeylerde biriktiği için, diş
fırçaları küçük başlı seçilmelidir. Dişlerin iç yüzeyleri,
dış yüzeyleri, çiğneyici yüzeyleri ve dilin üstü
fırçalanmalı ve ara yüzlerde diş ipliği kullanılmalıdır.
Fırçalar, orta derecede sert ya da yumuşak kıllı olmalı ve
belirli aralıklarda değiştirilmelidirler. Fırça kıllarının
aşınmamış olması ve bakteri taşımayacak bir şekilde muhafaza
edilmesi gerekmektedir. Asla başkasının diş fırçası
kullanılmamalıdır. diş fırçalama sırasında florürlü bir diş
macunu kullanılarak, florürün diş çürüğünü önlemedeki
rolünden yararlanılmalıdır. Florürlü macunlara yardımcı
olarak aynı zamanda ağız kokusunu gidererek ferahlık ve
temizlik hissi veren florürlü gargaralar da kullanılabilir.
Şekerli yiyecekleri ana öğünlerde tüketmeye çalışmak ve
yemek aralarında bir şey yememeye gayret etmek de diğer bir
önlemdir.
Dişhekimine muntazam aralıklarla başvurmak bir çürüğü
önlemek ya da erken yakalamada en iyi yoldur. Ayrıca sıcak
ve soğuğa duyarlı dişler ya da ağrılı dişlerde veya
tebeşirimsi renkte olan başlangıç çürükleri, kahverengi
renklemeler ve oyuklar gibi durumlarda vakit geçirilmeden
hekime başvurulması tedavinin şeklini değiştirecek ve
zorluğunu azaltacaktır.
Çürük nasıl tedavi edilir?
Diş çürüğünün kendiliğinden iyileşmediğini ve çürüyen
yapının tamir olmadığını biliriz. Çürük tedavi edilmezse
ilerler. Öyleyse, mutlaka çürük dişi doldurmak gerekir.
Henüz diş özüne kadar ilerlememiş çürükler şöyle tedavi
edilir:
1. Önce Çürük Temizlenir
Mine ve dentin çok sert yapılardır. Çürüğü temizlerken bu
yapıların kaldırılması gerekir. Çürük, “frez” dediğimiz özel
uçlarla temizlenir. Günümüzde çürük, elmas uçlu veya
tungsten çeliğinden yapılmış frezlerle temizlenir. Bu
frezler yüksek dönülü, hassas motorlara takılır. Bu
motorların dönüşü dakikada 300.000’dir. Saniyede, (ya da 2
sayana kadar) kullanılan alet tam 5.000 devir yapar. Ayrıca
dönme esnasında hiç titreşim de yoktur. Biraz ağrı olabilir.
Çünkü, dentin yüzeyi biraz hassastır ve kişiden kişiye
değişen şiddette ağrı duyulur. Bunun çaresi lokal
anestezidir. Lokal anestezi ile hiç ağrı duymadan diş
dolgusu yaptırılabilir.
2. Temizlenen Çürük Boşluğu Şekillendirilir
Diş doldurturken sadece çürüğün temizlenmez çürük etrafında
bazı düzeltmeler de yapılır. Çürük boşluğunun genişletilmesi
“kavite hazırlama” belirli kurallara göre biyomekanik ve
yapısal (morfolojik) zorunluluktan dolayı yapılmaktadır.
Not: Bu sayfadaki yazıların bir kısmı Prof. Dr. İlter Uzelin
yazısından alınmıştır.
 |
 |
|
|
